Marihuana: co mówi nauka i prawo? Co powinieneś o niej wiedzieć?

Marihuana od lat budzi emocje. Krąży wokół niej mnóstwo mitów, legend, półprawd i uproszczeń. Bywa przedstawiana skrajnie: albo jako coś całkiem nieszkodliwego, albo jako wyjątkowo groźna substancja. Jak jest naprawdę? Porządkujemy podstawowe fakty: czym jest, jak działa i jak wygląda obecnie jej status prawny.

Artykuł ma charakter edukacyjny. Nie zachęca do łamania prawa ani do używania substancji psychoaktywnych.

Podsumowanie

Marihuana to susz z konopi zawierający THC, czyli substancję psychoaktywną wpływającą m.in. na nastrój, percepcję i uwagę. Nie każdy produkt z konopi działa odurzająco, dlatego warto odróżniać marihuanę od konopi włóknistych i produktów CBD.
W polskim prawie marihuana jest środkiem odurzającym, a jej posiadanie i używanie rekreacyjne są nielegalne. Wyjątkiem jest marihuana medyczna, która może być stosowana legalnie w ramach leczenia na receptę.
Krótkoterminowe działanie marihuany może obejmować relaks, euforię i wzrost apetytu, ale też lęk, pogorszenie koncentracji, pamięci i koordynacji. Z tego powodu po jej użyciu nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn.
Marihuana może uzależniać a jej częste używanie wiąże się z ryzykiem problemów z pamięcią, motywacją, samopoczuciem oraz zdrowiem psychicznym. Szczególnie niebezpieczne może być dla młodzieży i osób podatnych na psychozy.

Spis treści:

Co to jest marihuana?
Marihuana medyczna
Efekty (krótkoterminowe) zażycia marihuany
Efekty długoterminowego stosowania marihuany i jej wpływ na zdrowie: ryzyka i możliwe szkody
Odmiany marihuany
Kannabinoidy
Terpeny i profil aromatyczny marihuany
Sposoby przyjmowania marihuany
Krótka historia marihuany
Kwestie prawne związane z marihuaną w Polsce
Kwestie prawne związane z marihuaną w innych krajach
Źródła

Co to jest marihuana?

Marihuana (potocznie: “trawa”, “trawka”, “zioło”, “gandzia”, “maryśka”, “baka”, “palenie” itd.) to naturalny susz roślinny, otrzymywany głównie z kwiatostanów i innych części roślin z rodzaju konopi (cannabis). Zawiera substancje aktywne, w tym przede wszystkim THC – substancję psychoaktywną, odpowiedzialną za większą część charakterystycznych efektów działania marihuany.

W praktyce słowo marihuana bywa używane szerzej niż w ścisłym ujęciu botanicznym i prawnym. Najczęściej oznacza po prostu produkty z konopi przeznaczone do użycia rekreacyjnego lub medycznego.

Warto rozróżniać pojęcia:

konopie to nazwa rośliny,
cannabis to szerszy termin używany w nauce i obiegu międzynarodowym,
marihuana najczęściej odnosi się do suszu konopi zawierającego THC.

To ważne, bo nie każdy produkt z konopi działa psychoaktywnie i nie każdy podlega tym samym obostrzeniom prawnym.

Skąd bierze się marihuana?

Marihuana to produkt naturalnie pochodzący z konopi. Najczęściej powstaje w wyniku suszenia kwiatostanów i innych części roślin zawierających kannabinoidy w wysokim stężeniu – zwłaszcza THC.

Jednak nie każda roślina konopi to marihuana. Konopie siewne to odmiany o bardzo niskiej zawartości THC, wykorzystywane m.in. w przemyśle, natomiast marihuana potocznie oznacza susz z odmian konopi o wysokiej zawartości związków aktywnych.

Czy marihuana to narkotyk?

Marihuana jest narkotykiem w sensie potocznym, a dokładniej: jest substancją psychoaktywną, bo wpływa na procesy psychiczne, takie jak percepcja, nastrój, uwaga czy pamięć. Głównym związkiem odpowiadającym za to działanie jest THC. Produkty, które go zawierają mogą zmieniać sposób myślenia, odczuwania i postrzegania.

W Polskim prawie marihuana ma status środka odurzającego i tym samym znajduje się na liście substancji objętych reżimem prawa narkotykowego. Jednocześnie często określa się ją potocznie jako “miękki narkotyk”, bo jej profil ryzyka jest zwykle oceniany jako niższy niż w przypadku wielu innych substancji, zwłaszcza alkoholu, opioidów czy stymulantów.

Marihuana bywa uznawana za mniej szkodliwą od innych substancji psychoaktywnych, ale to nie znaczy, że jest obojętna dla zdrowia i nie ma potencjału uzależniającego!

Jak wygląda marihuana? Jak rozpoznać marihuanę?

Marihuana najczęściej wygląda po prostu jak susz roślinny o zielonym, zielono-brązowym, zielono-żółtym albo zielono-szarym kolorze. Zwykle przybiera formę drobnych, lepkich fragmentów rośliny, wśród których widać przede wszystkim kwiatostany, czasem także drobne listki, łodyżki czy inne włókna roślinne. Wygląd marihuany może być jednak bardzo różny: susz bywa jaśniejszy lub ciemniejszy, bardziej puszysty albo zbity, z większą lub mniejszą ilością widocznych elementów rośliny.

Rozpoznanie marihuany na podstawie wyglądu nie daje żadnej pewności ani co do jej składu, zawartości THC czy CBD, ani tym bardziej co do legalności produktu! Różne rodzaje suszu konopnego (w tym legalne produkty o niskiej zawartości THC) mogą wyglądać bardzo podobnie. Dlatego sam wygląd nigdy nie wystarcza do wiarygodnej oceny, z czym dokładnie mamy do czynienia.

Jaki zapach ma marihuana?

Zapach marihuany w formie suszu jest zwykle intensywny, “ciężki”, wyraźnie roślinny i dość charakterystyczny. Najczęściej kojarzy się z mieszanką świeżo startych ziół, żywicy, ziemi, humusu, sosnowych igieł albo skórki cytrusów. Odpowiadają za niego głównie terpeny, czyli naturalne związki zapachowe obecne w konopiach. Dla jednych woń konopi jest przyjemna, dla innych bywa drażniąca, dusząca i nieprzyjemna.

Po spaleniu zapach staje się jeszcze mocniejszy, bardziej gryzący i długo utrzymuje się w powietrzu, na ubraniach czy we wnętrzach.

Czy haszysz to marihuana?

Nie, haszysz i marihuana to nie to samo, choć jedno i drugie pochodzi z konopi i ma działanie psychoaktywne.

Różnica polega na formie surowca: marihuana to susz roślinny, a haszysz to sprasowana lub przetworzona żywica konopna. W przepisach polskiego prawa to rozróżnienie także jest widoczne – osobno wymienia się ziele, a osobno żywicę konopi.

Marihuana medyczna

Termin “marihuana medyczna” odnosi się do stosowania konopi lub kannabinoidów w ściśle medycznych ramach: po ocenie lekarza, w określonym wskazaniu, dawkowaniu i pod rygorem terapii. Marihuana medyczna nie różni się “z natury” od marihuany używanej rekreacyjnie, ale posiada inny status prawny. W kontekście leczenia ważny jest za to standaryzowany skład chemiczny, wysoka jakość surowca i przewidywalność jego działania.

Marihuana medyczna może pomagać m.in. na ból, napięcie mięśniowe, nudności i niektóre objawy neurologiczne. Najmocniejsze i najlepiej opisane zastosowania dotyczą dziś przede wszystkim wybranych postaci padaczki lekoopornej, spastyczności w stwardnieniu rozsianym oraz nudności i wymiotów związanych z chemioterapią. W przewlekłym bólu sytuacja jest bardziej złożona: część pacjentów zgłasza poprawę, ale jakość dowodów nie jest jednoznaczna.

Medyczne zastosowanie wyraźnie odróżnia się od używania rekreacyjnego zalecaną formą podania (zalecane są sposoby pozwalające dokładnie kontrolować dawkę, takie jak preparaty doustne, ekstrakty czy waporyzacja).

W Polsce marihuana medyczna funkcjonuje jako surowiec farmaceutyczny do sporządzania leków recepturowych z konopi innych niż włókniste. Oznacza to możliwość legalnej terapii, ale stawia też kilka ograniczeń: konieczność uzyskania recepty po badaniu lekarskim, dostępność zależną od apteki i producenta oraz koszty, które dla części osób nadal mogą być barierą.

Efekty (krótkoterminowe) zażycia marihuany

W zależności od dawki, zawartości THC, drogi podania i indywidualnej wrażliwości, działanie marihuany może obejmować:

Zmiany percepcji – dźwięki, kolory, bodźce i upływ czasu mogą być odbierane inaczej niż zwykle. Część osób opisuje też wyraźniejsze wrażenia zmysłowe lub poczucie spowolnienia czasu;
Zmiany nastroju – u części osób pojawia się relaks, rozluźnienie, poprawa humoru albo euforia. U innych mogą wystąpić napięcie, niepokój, lęk, dysforia, nieufność, a czasem nawet panika;
Pogorszenie koncentracji i podzielności uwagi – trudniej jest utrzymać uwagę, śledzić kilka rzeczy naraz i szybko reagować na zmieniającą się sytuację;
Osłabienie pamięci krótkotrwałej – po użyciu trudniej zapamiętywać nowe informacje i odtwarzać to, co wydarzyło się chwilę wcześniej;
Spowolnienie psychoruchowe i wydłużenie czasu reakcji – organizm wolniej reaguje na bodźce, a ocena sytuacji może być mniej trafna;
Gorszą koordynację ruchową – a także balans i precyzję wykonywania zadań;
Zmianę toku myślenia i oceny sytuacji – mogą pojawić się rozkojarzenie, trudność w podejmowaniu decyzji, gorszy osąd i chwilowe zmiany w porównaniu do zwykłego rytmu myślenia;
Senność i wyciszenie, albo przeciwnie: pobudzenie i większą towarzyskość – te reakcje nie są jednak stałe i mogą wyglądać różnie u różnych osób;
Wzrost apetytu;
Przyspieszenie akcji serca bezpośrednio po użyciu;
Suchość w ustach, zaczerwienienie oczu i inne krótkotrwałe objawy fizyczne – ich nasilenie może się różnić;

W praktyce, efekty krótkoterminowe zażycia marihuany nie są wyłącznie “pozytywne” albo “negatywne”. Ten sam produkt może dla jednej osoby oznaczać rozluźnienie i poprawę nastroju, a dla innej napięcie, lęk lub wyraźne pogorszenie koncentracji.

Szczególnie ważne są kwestie bezpieczeństwa. Marihuana może pogarszać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, ponieważ wpływa na czas reakcji, koordynację, uwagę, ocenę odległości i podejmowanie decyzji.

Efekty długoterminowego stosowania marihuany i jej wpływ na zdrowie: ryzyka i możliwe szkody

Efekty długoterminowego stosowania marihuany nie wyglądają tak samo u wszystkich i w dużej mierze zależą od częstotliwości i czasu używania, wieku rozpoczęcia, mocy produktu oraz indywidualnej podatności.

W obszarze funkcjonalnym najczęściej mówi się o związku między częstym używaniem marihuany a wyższym ryzykiem problemów takich jak przewlekłe obniżenie motywacji, gorsze samopoczucie, trudności z koncentracją, uwagą i pamięcią, a także gorsze wyniki w nauce lub pracy.

Ważny jest też temat zdrowia psychicznego. Badania wskazują, że częste i długotrwałe używanie, zwłaszcza codzienne i produktów o wysokiej zawartości THC, wiąże się z wyższym ryzykiem psychoz i innych zaburzeń psychicznych. Nie oznacza to oczywiście, że każdy użytkownik je rozwinie, ale dane wskazują na istotną korelację. U osób dorosłych, używających rzadko, skutki mogą być ograniczone albo mało wyraźne.

Przeciwwskazania do używania marihuany

Do najczęściej wymienianych przeciwwskazań wobec zażywania marihuany należą:

Ciąża i karmienie piersią – to jedno z najważniejszych przeciwwskazań. Używanie cannabis w ciąży wiąże się z wyższym ryzykiem niektórych powikłań, zwłaszcza niższej masy urodzeniowej, wcześniactwa i problemów z rozwojem dziecka. THC przenika przez łożysko i do mleka kobiecego, dlatego organizacje medyczne zalecają unikanie marihuany w czasie ciąży i karmienia. Marihuana nie jest zalecana również, jeżeli staramy się o dziecko;
Dzieci i młodzież – w wieku dorastania mózg nadal się rozwija, dlatego regularne używanie marihuany wiąże się z większym ryzykiem niekorzystnego wpływu na uwagę, pamięć i uczenie się;
Choroby psychiczne – szczególna ostrożność wskazana jest dla osób z psychozami, schizofrenią, chorobą dwubiegunową, depresją, zaburzeniami lękowymi albo zaburzeniami nastroju, bo marihuana może nasilać ich objawy i wywoływać nawroty choroby;
Choroby serca i układu krążenia – marihuana może wpływać na tętno i układ sercowo-naczyniowy, dlatego przy istniejących problemach kardiologicznych wymaga ostrożności;
Choroby układu oddechowego – przy formach wziewnych, które mogą dodatkowo obciążać np. płuca;
Zażywanie niektórych leków – trzeba brać pod uwagę możliwe interakcje lekowe. Zarówno THC, jak i CBD mogą wpływać na działanie niektórych preparatów. Najczęściej wymienia się kilka grup: leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe, część leków przeciwpadaczkowych, leki działające hamująco na ośrodkowy układ nerwowy, czyli np. benzodiazepiny, leki nasenne, opioidy.

Uzależnienie, CUD i efekty odstawienia

Uzależnienie od marihuany jest realnym zjawiskiem i w medycynie opisuje się je jako CUD (Cannabis Use Disorder). Nie chodzi tu jedynie o częste sięganie po marihuanę i produkty zawierające THC, a o sytuację, w której używanie staje się trudne do kontrolowania, zaczyna dominować nad innymi sprawami w życiu jednostki i jest kontynuowane mimo wyraźnych szkód. Ryzyko jest większe przy częstym używaniu, młodym wieku i produktach o wysokiej zawartości THC. Typowe objawy CUD to m.in. silna potrzeba użycia, trudność w ograniczaniu lub przerwaniu, zaniedbywanie obowiązków, dalsze używanie mimo problemów w relacjach, nauce czy pracy oraz rozwijanie tolerancji.

Przy przerwaniu regularnego używania marihuany może pojawić się syndrom odstawienny. Jego najczęściej opisywane objawy to:

Spadek koncentracji, drażliwość, ból głowy;
Problemy ze snem;
Nadmierna potliwość (zwłaszcza w trakcie snu);
Niepokój, uczucie napięcia;
Obniżony nastrój lub dysforia;
Spadek lub nawet całkowity zanik apetytu;
Rozdrażnienie i ogólny dyskomfort;
Dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Nie musi wyglądać tak samo u każdego, ale syndrom odstawienia jest dobrze opisany w literaturze i stanowi jeden z powodów, dla których zerwanie z marihuaną bywa trudne.

CHS

CHS (Cannabinoid Hyperemesis Syndrome), zespół hiperemezy kannabinoidowej, to grupa objawów związany z długotrwałym, częstym używaniem marihuany. Najbardziej charakterystyczne są nawracające epizody silnych nudności, wymiotów i bólu brzucha, które mogą prowadzić do odwodnienia i wymagać pomocy lekarza. CHS to ważny, ale nadal rzadko omawiany temat – bywa mylone z innymi problemami gastrologicznymi, a rozpoznanie często przychodzi dopiero po czasie.

Jedyną skuteczną metodą na CHS jest obecnie zaprzestanie używania marihuany – w innym wypadku objawy mają tendencję do nawrotów. W ostrym epizodzie leczenie skupia się na nawodnieniu i opanowaniu objawów (przy czym klasyczne leki przeciwwymiotne nie są zbyt skuteczne). Pomagać może krem z kapsaicyną, a część osób doraźnie odczuwa ulgę po gorących kąpielach.

Odmiany marihuany

Obecnie najczęściej możemy spotkać się z podziałem odmian marihuany na: indica, sativa oraz hybrydy. Jest to jednak raczej uproszczony podział użytkowy niż precyzyjna klasyfikacja – efekt działania danej odmiany marihuany nie wynika z samej jej nazwy, ale z konkretnego składu chemicznego produktu, przede wszystkim proporcji THC, CBD oraz obecności innych kannabinoidów i terpenów.

Indica

Nazwa indica wywodzi się z dawnej klasyfikacji botanicznej konopi. Historycznie odnoszono ją do roślin opisywanych jako niższe, bardziej krępe, gęściej rozgałęzione i posiadające szersze liście niż typowa sativa. W praktyce kojarzono je także z uprawą w trudniejszych warunkach i z większą ilością produkowanej żywicy.

Z czasem określenie indica zaczęło funkcjonować nie tylko jako termin botaniczny, ale też jako skrótowy opis pewnego profilu działania. Odmiany sprzedawane jako indica są zwykle przedstawiane jako bardziej relaksujące. Częściej wiąże się je z rozluźnieniem mięśni, uczuciem ciężkości ciała, spowolnieniem, wzrostem apetytu i większą sennością niż w przypadku odmian opisywanych jako sativa. Dlatego potocznie mówi się o nich jako o odmianach bardziej “wieczornych”.

Sativa

Z punktu widzenia botaniki sativa odnosi się do roślin opisywanych jako wyższe, smuklejsze, mniej zwarte i o węższych liściach niż odmiany indica. W praktyce określenie to zaczęło jednak oznaczać przede wszystkim te odmiany, którym przypisuje się bardziej “pobudzający” albo “dzienny” charakter.

Sativa kojarzy się z większym poczuciem energii, lekkości, wzmożoną aktywnością psychiczną, gadatliwością, nasileniem kreatywności i mniejszą sennością niż przy odmianach opisywanych jako indica. Z drugiej strony u części osób taki profil może iść także w parze z napięciem, rozdrażnieniem albo gonitwą myśli – zwłaszcza przy wysokiej zawartości THC.

Hybrydy

Większość współczesnych odmian marihuany to hybrydy, czyli krzyżówki różnych linii konopi, zarówno sativy jak i indici. Powstały po to, by mieć większy wpływ na wybrane cechy roślin: np. wzrost, czas kwitnienia, odporność, zapach, zawartość THC i CBD albo określony profil działania.

Hybryda może być bardziej relaksująca, pobudzająca albo względnie zrównoważona – wszystko zależy od konkretnej odmiany i jej składu chemicznego.

Kannabinoidy

Kannabinoidy to grupa naturalnych związków chemicznych występujących w konopiach. To właśnie one w dużej mierze odpowiadają za ich działanie biologiczne, a część z nich także za efekty psychoaktywne.

Konopie zawierają ponad 100 różnych kannabinoidów, a źródła medyczne podkreślają, że to właśnie one w największym stopniu kształtują działanie marihuany na organizm. Najlepiej znane są THC, CBD i THCA:.

THC

THC, czyli tetrahydrokannabinol (dokładniej: delta-9-THC), to główny związek odpowiadający za psychoaktywność marihuany. To właśnie on w największym stopniu odpowiada za typowe efekty zażycia marihuany: zmianę nastroju, percepcji, koncentracji czy odczuwania czasu.

W praktyce działanie THC zależy nie tylko od samej obecności związku, ale też od jego stężenia, dawki, sposobu przyjęcia i indywidualnej wrażliwości organizmu. Im wyższa zawartość THC w suszu lub ekstrakcie, tym zwykle silniejszy i mniej przewidywalny efekt dla organizmu.

CBD

CBD, czyli kannabidiol, to jeden z głównych kannabinoidów występujących w konopiach. W przeciwieństwie do THC nie jest jednak klasycznie odurzający. Może wpływać na organizm, ale jego efekty są inne. Część osób opisuje je jako bardziej subtelne, bez zmiany świadomości typowej dla marihuany o wysokiej zawartości THC.

Udokumentowane, medyczne zastosowania CBD są dość wąskie. Najmocniejsze dowody dotyczą leczenia niektórych rzadkich postaci padaczki. CBD bywa omawiane w kontekście bólu przewlekłego, lęku, bezsenności, stanów zapalnych czy objawów neurologicznych, ale dla większości tych zastosowań dowody nadal są ograniczone. Część badań i opracowań wskazuje za to, że CBD może u niektórych osób częściowo łagodzić wybrane niepożądane efekty THC, na przykład zbyt intensywne napięcie czy dyskomfort psychiczny.

Produkty z CBD są w Polsce legalne, o ile spełniają wymagania dotyczące zawartości THC i THCA.

THCA

THCA (inaczej: kwas tetrahydrokannabinolowy) to prekursor THC, czyli związek chemiczny, obecny w świeżych konopiach, z którego – pod wpływem czasu, suszenia i temperatury, w procesie dekarboksylacji – powstaje dopiero właściwy delta-9-THC.

Pozostałe kannabinoidy

Warto pamiętać, że marihuana to nie pojedyncza cząsteczka, ale mieszanina wielu związków chemicznych. W konopiach występują też w dużych ilościach inne, słabiej poznane kannabinoidy, takie jak np. CBG, CBN i CBC. Odpowiadają (wraz z terpenami) za ostateczny wygląd, zapach, profil i przeznaczenie produktu, jednak nie są ani tak dokładnie przebadane jak THC i CBD, ani nie wykazują tak silnego oddziaływania na organizm.

Terpeny i profil aromatyczny marihuany

Terpeny to naturalne związki zapachowe występujące w konopiach (i wielu innych roślinach). To one w dużej mierze odpowiadają za zapach marihuany i konkretny profil aromatyczny danej odmiany. Mogą to być np. nuty ziołowe, cytrusowe, żywiczne, ziemiste, sosnowe i wiele innych.

Terpeny nie są jednak odpowiedzialne tylko i wyłącznie za zapach marihuany – badania nad ich rolą biologiczną wciąż trwają!

Sposoby przyjmowania marihuany

Sposoby przyjmowania marihuany są różne, ale najczęściej wymienia się palenie, waporyzację i tzw. “edibles” czyli produkty spożywcze z zawartością THC. Różnią się tempem działania, czasem utrzymywania efektów i samymi efektami.

Waporyzacja

Waporyzacja to jedna z dróg podania THC, w której susz konopny lub ekstrakt jest podgrzewany (a nie spalany) w specjalnym urządzeniu – waporyzatorze. Dzięki temu użytkownik nie wdycha dymu, tylko aerozol zawierający związki aktywne. Brak spalania może ograniczać kontakt z częścią produktów powstających w dymie, ale nie oznacza to, że waporyzacja jest całkowicie obojętna dla zdrowia.

Edibles

Przy doustnym przyjmowaniu THC (w formie produktów spożywczych, tzw. „edibles„) efekt pojawia się później niż po inhalacji, ponieważ substancje aktywne muszą najpierw przejść przez układ pokarmowy i metabolizm wątrobowy. Często mówi się przez to o opóźnionym efekcie, który dodatkowo może utrzymywać się dłużej niż przy inhalacji, a jego przebieg bywa mniej przewidywalny.

Istotne jest też to, że THC jest związkiem lipofilnym, czyli dobrze rozpuszcza się w tłuszczach, a słabo w wodzie. To oznacza, że zjedzenie marihuany bez wcześniejszego odpowiedniego przygotowania (związania z tłuszczem) nie przyniesie żadnych efektów.

Palenie

Palenie marihuany to klasyczna (i prawdopodobnie najpopularniejsza) metoda podania. Polega na spalaniu suszu i inhalacji dymu. Działa szybko, bo substancje aktywne trafiają do organizmu drogą wziewną, ale razem z nimi wdychane są też szkodliwe produkty spalania. Z punktu widzenia zdrowia to właśnie dym jest najważniejszą różnicą względem innych form przyjmowania – palona marihuana może uszkadzać tkanki płuc i drobne naczynia krwionośne oraz powodować problemy z drogami oddechowymi.

W porównaniu z klasycznym paleniem za nieco korzystniejszą alternatywę bywa uznawane podgrzewanie ekstraktów lub olejków (bez spalania), bo pozwala zmniejszyć kontakt z częścią związków obecnych w dymie. Nie oznacza to jednak całkowitego braku ryzyka.

Krótka historia marihuany

Konopie przez tysiące lat były ważną rośliną użytkową: wykorzystywano je do produkcji włókien, lin, tkanin i oleju, ale także w medycynie i obrzędach religijnych. Znano je już w starożytnych Chinach i Indiach. Na ziemiach polskich były obecne od czasów prasłowiańskich i miały duże znaczenie gospodarcze.

Przez długi czas konopie funkcjonowały więc po prostu jako jedna z wielu uprawianych przez ludzi roślin. Zmiana przyszła dopiero w XX wieku, kiedy coraz mocniej zaczęto traktować cannabis jako substancję wymagającą kontroli. Duże znaczenie miały tu trzy rzeczy: rozwój globalnej polityki antynarkotykowej, obawy zdrowotne związane z używaniem niemedycznym oraz dążenie państw do objęcia obrotu środkami psychoaktywnymi silnym nadzorem. Punktem zwrotnym była Jednolita konwencja o środkach odurzających z 1961 roku, która włączyła marihuanę do światowego systemu kontroli narkotyków. Od tego momentu jej historia przez dekady była przede wszystkim historią penalizacji.

Dopiero w 2020 roku Komisja ONZ ds. Środków Odurzających, po przeglądzie WHO, usunęła cannabis i żywicę konopi z najbardziej restrykcyjnej kategorii (Schedule IV), uznając, że mają zastosowania terapeutyczne. Jednocześnie cannabis nadal pozostaje substancją objętą ścisłą kontrolą międzynarodową.

Dziś marihuana pozostaje najczęściej używaną nielegalną substancją w Europie i na świecie. Z jednej strony wiele państw utrzymuje zakaz używania rekreacyjnego albo je ściśle ogranicza. Z drugiej – rośnie liczba krajów, które dopuszczają marihuanę medyczną. Do tego grona należy również Polska, od 1 listopada 2017 r.

Kwestie prawne związane z marihuaną w Polsce

W Polsce posiadanie, hodowla oraz rekreacyjne używanie marihuany są w całości nielegalne. Reguluje to Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, która wyraźnie rozróżnia kontekst rekreacyjny od medycznego. Marihuana medyczna funkcjonuje legalnie, ale wyłącznie w ściśle określonych ramach systemu ochrony zdrowia i obrotu farmaceutycznego.

Konopie włókniste i “inne niż włókniste”

Ustawa rozróżnia konopie włókniste i konopie inne niż włókniste. Do konopi włóknistych zalicza się wyłącznie rośliny Cannabis sativa, w których suma zawartości delta-9-THC oraz THCA nie przekracza 0,3% w przeliczeniu na suchą masę kwiatowych lub owocujących wierzchołków.

Uprawa

Uprawa konopi włóknistych jest w Polsce dopuszczalna, ale podlega określonym zasadom ustawowym. Uprawa konopi innych niż włókniste co do zasady jest zabroniona i może prowadzić do odpowiedzialności karnej.

Posiadanie

Posiadanie marihuany w Polsce co do zasady pozostaje nielegalne i może stanowić przestępstwo na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Jedynym wyjątkiem od tej zasady jest legalnie przepisany i wydany surowiec farmaceutyczny lub lek recepturowy.

Ustawa przewiduje też możliwość umorzenia postępowania przy “nieznacznej ilości na własny użytek” (nie precyzuje jednak dokładnych ilości). Nie oznacza to legalizacji posiadania – to jedynie fakultatywna decyzja procesowa zależna od okoliczności konkretnej sprawy.

Kwestie prawne związane z marihuaną w innych krajach

Poza Polską podejścia do marihuany są bardzo różne. Najbardziej liberalny model to częściowa legalizacja. W Europie jej przykładem są dziś m.in. Niemcy, gdzie od 1 kwietnia 2024 r. dorośli mogą legalnie posiadać określone ilości, uprawiać do trzech roślin na własny użytek i korzystać z klubów konopnych (działających na zasadach non-profit).

Pomiędzy pełną legalizacją a 100% zakazem istnieją też modele pośrednie: depenalizacja lub tolerowanie określonych form używania, jak w Holandii, gdzie sprzedaż w coffeeshopach jest od lat tolerowana, choć produkcja i obrót hurtowy pozostają problematyczne. Z kolei Czechy od lat należą do bardziej liberalnych państw regionu i stopniowo przesuwają się w stronę łagodniejszego podejścia do posiadania oraz uprawy na własny użytek.

Na drugim końcu są państwa utrzymujące ścisłą penalizację albo bardzo ograniczony dostęp wyłącznie do zastosowań medycznych. Np. Francja nadal nie zalegalizowała używania rekreacyjnego, a medyczny dostęp rozwija ostrożnie.